Delay – wszystko o efekcie

Efekt delay naśladuje jedno z najczęściej spotykanych w naturze zjawisk dźwiękowych, jakim jest echo. Jest też chyba efektem najszerzej używanym obok reverbu. Technologia otrzymywania efektu delay zmieniała się w ciągu lat, co zaowocowało faktem, iż możemy dziś dostać różnego typu delay’e, których działanie oparte jest odmiennych mechanizmach. Przyjrzyjmy się im.

Rys historyczny

Efekt delay sprawia, że słuchacz ma wrażenie, iż dźwięk wytwarzany przez instrument rozchodzi się w ogromnej (mniejszej lub większej w zależności od ustawień) przestrzeni. Może być używany na kilka różniących się od siebie sposobów, dających odmienne rezultaty brzmieniowe. Pierwsze efekty delay wykorzystywały zapis na taśmie magnetycznej, na której rejestrowany był sygnał z instrumentu, a następnie w odpowiedni sposób odtwarzany, imitując w ten sposób odbicia dźwięku od odległych przedmiotów. Szybkość powtórzeń zależała od długości taśmy magnetycznej, lub od prędkości pracy mechanizmów przesuwających taśmę. Aby uzyskać większą ilość powtórzeń, sygnał był ponownie kierowany do urządzenia. Niewątpliwą wadą tych urządzeń był fakt, że wymagały wymiany taśmy, z tego powodu, że każde kolejne nagranie było gorszej jakości. Także głowice nagrywające i odtwarzające wymagały częstego czyszczenia.

Sposoby użycia delay’a

Ten jeden z najprostszych efektów może być użyty na kilka sposobów, np. jako „doubler” – jeśli ustawimy bardzo krótki czas opóźnienia, otrzymamy efekt podobny do tego, jakby dwie osoby grały to samo niemal jednocześnie. Przy dłuższym ustawieniu opóźnienia otrzymamy efekt echo. Należy tez wiedzieć, że delay jest fundamentem działania innych efektów takich jak chorus, flanger czy phaser o czym później.

Doubling
Kiedy dwie osoby grają razem unisono nieprawdopodobnym jest, by zagrały idealnie równo. Ten fakt wykorzystuje efekt delay, kiedy ustawimy go na krótki czas opóźnienia. Wówczas uzyskujemy efekt, gdzie jedna linia jest opóźniona względem drugiej o ułamki sekundy (20 – 40 ms), co daje w miarę naturalny rezultat imitujący grający duet. Takie ustawienie bardzo przypomina efekt, jaki uzyskamy używając chorusa, choć jest on od chorusa uboższy.

Slapback delay
Jeśli ustawimy delay na nieco dłuższy czas opóźnienia, gdzieś pomiędzy 50 – 100 ms, wyraźnie usłyszymy powtórzony sygnał audio, odzywający się nieco później od sygnału oryginalnego. Ten efekt słychać na wielu nagraniach z lat ’50, a jego wielkim fanem był sam John Lenon, który taki rodzaj delay’a nakładał na własny głos. Tak ustawiony delay można z powodzeniem wykorzystywać również w przypadku gitary czy perkusji.

Feedback
Większość efektów typu dela’y ma możliwość regulacji parametru feedback. Parametr ten określa, ile razy zostanie powtórzony oryginalny sygnał, nim przestanie być słyszalny. Jeśli zostanie ustawiony blisko pozycji „0”, usłyszymy tylko jedno powtórzenie oryginalnego sygnału. Zwiększając wartość parametru feedback, będziemy powodowali, iż liczba powtórzeń będzie stale rosła. Feedback w połączeniu z krótkim czasem powtórzenia, będzie brzmiał jak kiepskiej jakości reverb, ale przy dłuższym czasie powtórzenia stworzy ładna przestrzeń brzmieniową.

Tempo delays
Jednym z możliwych ustawień efektu delay jest taki, w którym szybkość powtórzeń pokrywa się z tempem granego utworu lub frazy (niekiedy delay może być dwa razy szybszy lub dwa razy wolniejszy; możliwe są też inne warianty ustawienia). Często w taki sposób ustawia się delay’a na gitarach, a wielu gitarzystów przy pomocy tego efektu tworzy całe utwory muzyczne, np. Yngwie Malmsteen w Echo Etude.

Tap delays
Zabieg ten polega na tym, że sygnał, na który będzie nakładany efekt delay, jest wzięty z toru sygnałowego, na który delay był już wcześniej nałożony, co w efekcie daje delay nałożony na delay. Przykładowo delay 4-tap będzie mógł mieć cztery indywidualne czasy powtórzenia dźwięku! Dla tego rodzaju efektu bardzo popularne jest rozwiązanie nazywane „ping-pong”, gdzie kolejne powtarzane przez delay dźwięki są układane w panoramie (lewy – prawy kanał).

Inne efekty bazujące na delay’u

Chorus
W przypadku tego efektu sygnał jest rozdzielany na dwa tory. Jeden z torów jest delikatnie opóźniany i ulega modulacji odpowiedniej w stosunku do czasu opóźnienia. Daje to szersze, podwojone brzmienie. Ciągłą różnica między oboma torami sygnałowymi, polegająca na delikatnym odstrojeniu i opóźnieniu drugiego względem pierwszego, daje słuchaczowi wrażenie, jakby do jego uszu docierał dźwięk dwóch instrumentów, grających unisono. Chorusy często stosuje się przy wokalu, gitarach a także gitarach basowych.

Flanger
Efekt działa podobnie do chorusa, ale wykorzystuje krótszy czas opóźnienia. Brzmienie staje się dzięki niemu metaliczne i znakomicie spisuje się z gitarą oraz z klawiszami (oczywiście nie zawsze efekt jest pożądany!).

Phaser
Wykorzystuje jeszcze krótsze opóźnienie sygnału niż dwa poprzednio opisane efekty, w wyniku czego sygnał przetworzony jest minimalnie przesunięty w stosunku do sygnału oryginalnego. Przy pomocy phaserów można tworzyć bardzo dziwne psychodeliczne brzmienia.

Wszystkie te efekty można uzyskać za pomocą delay’a, ale zapewne będziemy ich potrzebować kilku, a nie jednego. Ważne jest również, że efekty tworzone jako chorus, flanger czy phaser umożliwiają dostęp do tych parametrów, które są dla tych efektów najbardziej charakterystyczne.

Dela’y cyfrowy czy analogowy

Delay’e cyfrowe są oparte na innej technologii niż ich analogowe odpowiedniki, które zazwyczaj dają cieplejsze i przyjemniejsze brzmienie. Za to efekty cyfrowe są dużo tańsze i stabilniejsze. Przed wyborem delay’a dobrze jest posłuchać i tych analogowych, i tych cyfrowych.

Looper

Jest to delay z bardzo długim czasem opóźnienia. Loopery posiadają tę funkcję, dzięki której można nagrać dłuższą lub krótszą, w zależności od modelu loopera, frazę, zapętlić ją i grać do niej solo. Jako jeden z pierwszych używał loopera legendarny basista Jaco Pastorius. Niektóre modele pozwalają na zapętlenie kilku fraz i jednoczesne ich odtwarzanie.

Najpopularniejsze modele

Boss DD 7
Ten efekt to klasyk wśród nowoczesnych delay’ów. Posiada stereofoniczne wejście i wyjście, a czas opóźnienie może sięgać 6,7 sekundy. Efekt posiada także funkcję „hold”, dzięki której może działać jak looper, nagrywając krótkie frazy. Do DD7 można podłączyć pedał ekspresji, co pozwala na kontrolowanie parametrów efektu w czasie realnym bez przerywania gry. Efekt ma także możliwość pracy w trybie emulującym brzmienie delay’a analogowego, dającego cieplejsze brzmienie, bazującego na soundzie efekty Boss DM-2.

Moogerfooger MF 104Z Analogue Delay
Najbardziej znany efekt dela’y w 100% analogowy. Maksymalny czas opóźnienia sięga jednej sekundy. Brzmienie dzieki niemu uzyskiwane to sound wysokiej jakości!

TC Electronic ND1 Nova Delay
Efekt ten jest wariantem podłogowym starego dobrego efektu TC 2290. Wersja podłogowa pozwala na ustawienie i zapamiętanie dziewięciu presetów, a do dyspozycji daje sześć różnych rodzajów delay’a: delay, reverse delay, dynamic delay, ping pong delay, pan delay oraz slapback delay.

Electro-Harmonix Memory Man
Bardzo znany efekt podłogowy. Posiada oprócz rzecz jasna delay’a także efekty slap back, tremolo i chorus oraz daje możliwość loopowania fraz.

Jakiego rodzaju delay’a byś nie wybrał i tak z całą pewnością czeka Cię wiele godzin wspaniałej zabawy w poszukiwaniu swojego brzmienia, a następnie niewątpliwa satysfakcja z tego, co uda Ci się uzyskać. Delay jest również efektem bardzo inspirującym i chyba, co najważniejsze, dla gitarzysty nieodzownym!

Na wszelkie pytanie dotyczące delay’ów oraz wszystkich innych efektów odpowiedzi udzieli nasza profesjonalna załoga w salonie muzycznym Music & More w Łodzi przy ul. Kościuszki 22. Zapraszamy!