Efekty gitarowe

Efekty gitarowe są prostą i wygodną metodą tworzenia różnorodnych i nieoczekiwanych zmian charakterystyki brzmienia. Poniżej postaramy się opisać podstawową metodę działania najczęściej używanych efektów gitarowy.

Delay

Jednym z najprostszych efektów gitarowych jest delay. Pierwotnie uzyskanie efektu delay było osiągane poprzez zastosowanie taśm magnetofonowych: w latach 50-tych metoda ta była wykorzystywana z zadziwiająco dobrym skutkiem przez wielu awangardowych muzyków. Nagrany i odtwarzany z taśmy sygnał audio umożliwiał stworzenie powtórzeń w systemie „playback”. Czas trwania tak wywołanego efektu był dostosowany do muzycznych potrzeb dwojako: za pomocą użycia określonej długości taśmy lub przez zmianę prędkości odtwarzania. Aby uzyskać powtarzające się dźwięki echa lub „feedback”, opóźniony sygnał był przesyłany z powrotem do urządzenia. Nieco bardziej zaawansowane wnętrze efektu Echoplex pod koniec lat 50-tych otworzyło nową gamę możliwości w budowaniu faktury dźwięku. Ponieważ jednak zarówno jednostka Echoplex jak i modele lat 60-tych i 70-tych (np. Roland Space Echo) bazowały na taśmach magnetofonowych, ich jakość siłą rzeczy ulegała stopniowemu pogarszaniu. Rozwiązaniem problemu trwałości brzmień stały się dopiero nowoczesne systemy analogowe oraz dostępne aktualnie cyfrowe efekty delay, których pierwsze wersje były osiągalne dopiero w latach 80-tych.
Aktualne możliwości efektów delay są szerokie przy równoczesnej prostocie ich użytkowania: zastosowanie bardzo krótkiego czasu opóźnienia dźwięku daje efekt jego podwojenia i wzmocnienia. I tak jak jest mało prawdopodobne, by równoczesna gra dwóch muzyków była absolutnie zgodna i jednolita w barwie, czasie i tuningu, to te właśnie różnice sprawiają, że tworzony dźwięk staje się przestrzenny, bardziej wyrazisty i przyjemny w odbiorze. Zastosowanie efektu delay z krótkim czasem opóźnienia, zwykle około 20 - 40ms, umożliwia symulację zjawiska dwóch graczy razem. Dłuższy czas opóźnienia skutkuje natomiast pogłosem typu echo: 50 - 100ms ustawienie czasu opóźnienia linii umożliwia odbiór dźwięku jako wyraźnie słyszalne powtórzenie sygnału audio nieco później niż oryginał (efekt „slapback delay”).

Większość pedałów delay posiada funkcję „feedback”, dzięki której kontroluje się ilość opóźnionego sygnału podawanego z powrotem do linii opóźniającej. Ustawienie „zero” skutkuje jedynie pojedynczym powtórzeniem, a zmiana ustawienia na skali umożliwia uzyskiwanie coraz większej ilości powtórzeń. Poprzez regulację czasu opóźnienia w jednostce, możliwe jest tworzenie efektów opóźnienia dźwięku dokładnie synchronizowanych z granym utworem (tzw. „tempo delays”). Niektóre nowoczesne pedały są wyposażone w funkcję opóźnienia „tap tempo”, która pozwala wykorzystać footswitch dokładnie „in time”, czyli w czasie gry, do uzyskania wymaganego opóźnienia, a nawet do synchronizacji z sygnałem MIDI. Możliwe jest również uzyskanie podwójnego efektu delay tzw. tapping. Na przykład, 4-tap delay może dawać 4 indywidualne czasy opóźnienia. 

Efekty modulacyjne

Oprócz swoich indywidualnych możliwości jednostka delay jest podstawowym budulcem dla wielu innych efektów, jak np. chorus, flanger czy phaser - i choć jest możliwe osiągnięcie indywidualnych wyników ich brzmień jedynie za pomocą prostego efektu delay, to w tym celu niejednokrotnie trzeba dysponować więcej niż jednym pedałem. A zatem z praktycznego punktu widzenia korzystne jest stosowanie urządzeń dedykowanych do konkretnego efektu lub skojarzonych multi-efektów. Bez wątpienia również phaser, flanger i chorus oferują znacznie dokładniejszą kontrolę stosownych parametrów niż podstawowy pedał delay.
Efekty phaser, flanger i chorus osiąga się poprzez dodanie do jednostki delay dodatkowego oscylatora o niskiej częstotliwości LFO (ang. Low Frequency Oscillator), kontrolującego czas i tempo modulacji opóźnienia. Czasem możliwa jest również regulacja kształtu oscylacji – i choć zwykle jest to standardowa sinusoida, to możliwe są też inne oscylacje np. fale kwadratowe które gwarantują uzyskanie naprawdę interesujących brzmień.

Chorus to efekt nieznacznego opóźnienia dźwięku z cechą modulacji jego długości za pomocą LFO. Dźwięk jest przez to "szerszy" niż ten powstający ze zwykłego efektu delay, a sam efekt jest z powodzeniem stosowany dla wokalu, gitary, a nawet basu. Efektem bardzo zbliżonym do w/w jest flanger, w którym podstawowy czas opóźnienia jest jeszcze krótszy, a w rezultacie otrzymujemy dźwięk o zabarwieniu dość metalicznym; flanger stosuje się zasadniczo dla gitar i klawiszy. Trzecim efektem bazującym na podstawowym delay’u jest phaser - z ekstremalnie krótkim podstawowym czasem opóźnienia, przez co wyjście linii opóźniającej jest jedynie nieznacznie przesunięte względem sygnału wchodzącego. Przy zastosowaniu właściwych parametrów ustawienia efekt brzmień przy zastosowaniu phaser’a jest genialny i wręcz psychodeliczny!

Efekty analogowe i cyfrowe

Ze względu na sposób przetwarzania dźwięku efekty gitarowe można podzielić na cyfrowe i analogowe. Różni je zasadniczo jakość otrzymywanego dźwięku i sposób zmiany opóźnienia sygnału w czasie rzeczywistym. Urządzenia cyfrowe oferują użytkownikowi zdecydowanie większą kontrolę i stabilność w aplikacji. Ich działanie polega na bieżącym odczycie i modyfikacji wchodzącego do urządzenia sygnału audio. W budowie efektów analogowych stosuje się liczne kondensatory buforujące sygnał audio w celu uzyskania pożądanego opóźnienia o relatywnie ciepłym i płynnym brzmieniu. Urządzenia analogowe przechowują wprowadzone sygnały w kondensatorach lub cheap’ach, dlatego opóźnienie w czasie rzeczywistym może modyfikować dźwięk w sposób bardzo różnorodny tworząc całe spektrum możliwości, i choć taka konstrukcja podraża zwykle ich produkcję (co przekłada się zasadniczo na cenę), to właśnie efekty analogowe są niejednokrotnie preferowanym wyborem muzyków i producentów.