Gitary klasyczne

Do niedawna gitary klasyczne były najpopularniejszym rodzajem gitary wybieranym przez początkujących muzyków. Dziś gitarzyści na starcie coraz częściej zaopatrują się w gitary elektryczne, przez co unikalne brzmienie gitary klasycznej odkrywają o wiele później (o ile w ogóle je odkrywają). Mimo to gitara klasyczna ma wciąż wiele do powiedzenia w świecie muzyki i warto poświęcić jej nieco więcej uwagi.

Gitara klasyczna
Na gitarach klasycznych grają różnego rodzaju muzycy i różnego rodzaju muzykę, wykorzystując przy tym różnego rodzaju techniki gry! W grze techniką klasyczną zawsze będzie ważne ustawienie obu dłoni we właściwej pozycji, a gitarzyści grający w ten sposób, zawsze będą spędzać ogromną ilość czasu na szarpaniu strun paznokciami, tak by wydobywać jak najpiękniejsze, najbardziej ich satysfakcjonujące brzmienie. Po drugiej stronie barykady znajdziemy gitarzystów, którzy, grając na gitarze klasycznej, będą używać miękkiej kostki i klepać nią struny metodą „góra – dół” (sposób gry najczęściej kojarzony z harcerzami).

Gitara klasyczna ewoluowała przez kilka wieków. Należy zdać sobie sprawę z tego, że to właśnie z „hiszpanki” wywodzi się gitara akustyczna z metalowymi strunami oraz gitary elektryczne. Przyjrzyjmy się zatem bliżej gitarze klasycznej.

Podstawowe cechy

Struny
W dawniejszych czasach oryginalne struny do gitary klasycznej produkowano ze zwierzęcych jelit, obecnie robi się je z nylonu. Struny wiolinowe (trzy pierwsze: E1, H2, G3) są wykonane z pojedynczego włókna nylonu o okrągłym przekroju. Struny basowe (D4, A5, E6) zrobione są ze zwoju cieniutkich włókien nylonowych z owijką wykonaną ze stopu zawierającego między innymi miedź. Struny nylonowe mają o wiele cieplejsze brzmienie niż struny metalowe, nawet jeśli gramy na nich przy pomocy kostki. Większość klasycznych gitarowych kompozycji opiera się na pojedynczych nutach oraz arpeggiach – brzmienie strun nylonowych nie miksuje się ze sobą tak doskonale, jak brzmienie strun metalowych, na szczęście w klasycznej muzyce gitarowej pełnym biciem gra się raczej rzadko, więc ta właściwość strun nylonowych nie przeszkadza aż tak bardzo.

Główka
W gitarach klasycznych najczęściej spotykamy główki z wyciętymi podłużnymi otworami. Trzpienie maszynek do naciągania strun przechodzą przez te otwory, natomiast same maszynki są zainstalowane w taki sposób, że tworzą kąt prosty z płaszczyzną główki. Ten rodzaj główki można spotkać również w gitarach akustycznych (tych z metalowymi strunami) o mniejszym pudle rezonansowym (zazwyczaj gitary te są nieco bardziej bogato zdobione niż standardowe akustyki).

Gryf i podstrunnica
Gryfy gitar klasycznych są szersze mniej więcej o centymetr od gryfów gitar akustycznych i elektrycznych i nie zwężają się tak mocno w kierunku od pudła do główki. Podstrunnica zawsze jest zupełnie płaska. W gitarach klasycznych również nie montuje się pręta napinającego wewnątrz gryfu, gdyż jest zwyczajnie nie potrzebny przy napięciach, jakie generują struny nylonowe, wymagające mniejszego naciągu w porównaniu do strun metalowych. Z tego właśnie powodu, iż gryf może nie wytrzymać zwiększonego naciągu, nie powinno się zakładać strun metalowych do gitar klasycznych! Markery w gitarach klasycznych pojawiają się rzadziej i przyjmują postać niewielkich kropek na górnej krawędzi podstrunnicy.

Pudło rezonansowe
Kształt pudła w gitarach klasycznych jest mocno zestandaryzowany i większość tych gitar wygląda niemal identycznie (choć jest na świecie kilku lutników, których wyroby różnią się znacznie od standardu). Instrumenty te są raczej lekkie – brak pręta napinającego oraz mniej wzmocnień wewnątrz pudła rezonansowego przyczyniają się do tego faktu w znaczny sposób.

Mostek gitary klasycznej to prosta konstrukcja – jest to jeden kawałek drewna z wykonaną z tworzywa stopką, na której opierają się struny. Struny najczęściej nie mają zakończeń w kształcie walca lub kuleczki, które pozwalają na łatwe umocowanie struny przy mostku, dlatego w gitarach klasycznych struny należy do mostka przywiązać, używając specjalnego rodzaju węzła (takich węzłów jest kilka).

Gitary klasyczne maja także tę przypadłość, że o wiele słabiej stroją w wyższych pozycjach (zwłaszcza od XII progu w górę).

Sposób trzymania i technika gry
W grze na gitarze klasycznej kładzie się duży nacisk na przestrzeganie ustalonych reguł. Gitarzyści grają w pozycji siedzącej, opierają gitarę na lewej nodze, ustawionej na specjalnym podstawku. Kciuk lewej dłoni nie powinien wystawać poza linię wyznaczającą środek chwytni (tylna ściana gryfu) – wielu gitarzystów rockowych wystawia kciuk nie tylko za tę linię, ale wysoko ponad sam gryf i niekiedy kciukiem tłumią struny basowe.

Co dla kogo?

Przez wiele lat gitara klasyczna była uznawana za instrument idealny dla każdego początkującego gitarzysty. Zmieniło się to, kiedy dzieci zaczęły dorastać przy muzyce tworzonej na gitarach elektrycznych, opierającej się na mocnym przesterowanym brzmieniu. Pomogło zapewne także to, iż coraz więcej wzmacniaczy przeznaczonych do domowego użytku dawało możliwość podłączenia słuchawek, dzięki czemu i domownicy, i sąsiedzi nie byli narażeni na hałas gitar i kakofonię pierwszych prób z ulubionym riffem Metallicy (to dodałem od siebie, hehehehe).

Gitara klasyczna z całą pewnością nie jest dobrym rozwiązaniem dla kogoś, kto planuje karierę rockmena, która nierozerwalnie wiąże się z gitarą elektryczną (brzmiącą zupełnie inaczej i na czystym, i na przesterowanym kanale). Rockowe wymiatanie wiąże się także z głębokim wibratto oraz podciąganiem strun, a obie te techniki są bardzo trudne do wykonania na gitarze klasycznej. Dodatkowo wiele zagrywek wykonywanych na gitarze elektrycznej często wymaga więcej progów niż 22, a gitara klasyczna z reguły posiada progów 19, przy czym szybka gra staje się prawie niemożliwe już powyżej progu XII.

Gitara klasyczna idealnie nadaje się do wykonywania utworów z repertuaru klasycznego, dobrze zabrzmią na niej również style wykonywane przy pomocy techniki finger-picking: folk, bossa nova i flamenco. Umiejętność gry na gitarze klasycznej jest ważna również dla muzyków sesyjnych, którzy w swoim arsenale dźwiękowym chcą mieć pełne spektrum możliwości brzmieniowych wszystkich rodzajów gitar.

Rodzaje drewna
Do produkcji gitar klasycznych z reguły używa się zawsze tych samych gatunków drewna. Płyta wierzchnia bardzo rzadko wykonywana jest z innego rodzaju drewna niż świerk lub cedr. Z kolei gryf i podstrunnica najczęściej zrobione są z klonu. Na mostki używa się mahoniu lub hebanu. Płyta wierzchnia powinna mieć proste, równomiernie rozłożone słoje, co znacznie wpływa na jakość brzmienia. Gitary klasyczne z wyższej półki są wykonywane z drewna sezonowanego przez wiele lat.

Wskazówki dla początkujących
Młodzi gitarzyści, kupujący swoją pierwszą gitarę elektryczną, zazwyczaj wybierają instrument taki, na jakim gra ich idol lub ewentualnie kopię takiego instrumentu. Firmy produkujące gitary klasyczne są raczej mniej znane i produkują instrumenty, które są na oko bardzo do siebie podobne. Do tego czołowi gitarzyści klasyczni zamawiają swoje instrumenty u konkretnych lutników, którzy wykonują gitary wedle indywidualnych preferencji każdego z muzyków. Wszystko to sprawia, że ci, którzy decydują się na zakup gitary klasycznej, nie mogą kierować się tymi samymi pobudkami, co początkujący „elektrycy”.

Przy zakupie gitary klasycznej pamiętać należy o jednym – nie trzeba wydawać na ten instrument fortuny, ale wybieranie najtańszej możliwej gitary nie jest dobrym pomysłem, gdyż będzie ona brzmiała źle i bardzo możliwe, iż będzie niewygodna, co zniechęci początkującego gitarzystę.

Gitary klasyczne przeznaczone dla początkujących muzyków są produkowane w różnych rozmiarach. Najczęściej wybiera się gitarę o rozmiarze ¾, ale istnieją również instrumenty o rozmiarach ½, ¼ a nawet 1/8 przeznaczone dla bardzo młodych gitarzystów. Zazwyczaj instrumenty te są gorszej jakości, ale pamiętać należy, że dziecko z takiej gitary prędzej czy później wyrośnie i wtedy można zainwestować większą kwotę w dobrej klasy pełnowymiarową gitarę klasyczną.

Rodzaje gitar klasycznych
Choć wygląd gitar klasycznych w 99% jest taki sam nawet w przypadku różnych producentów, który dodatkowo używają do produkcji tych samych materiałów, to jednak można wyróżnić kilka typów tego instrumentu.

Gitara Flamenco
Jest to rodzaj gitary klasycznej, skonstruowanej tak, by wykonywać na nim w jak najwygodniejszy sposób muzykę flamenco (stąd gitara klasyczna nazywana jest niekiedy „hiszpanką”). Gitarzyści flamenco, którzy często uderzają w pudło rezonansowe, aby uzyskać efekty perkusyjne, przyklejają do płyty wierzchniej osłony wykonane z przeźroczystego plastiku, mające na celu chronić top gitary przed zniszczeniem. Gitara flamenco jest również nieco mniejsza od standardowej gitary klasycznej, ponieważ w tym przypadku atak i głośność są ważniejsze niż sustain (długość wybrzmiewania dźwięku).

Cutaway
Kilku producentów gitar klasycznych ma w swej ofercie instrumenty z tzw. cutaway. Wcięcie takie ma zapewnić łatwiejszy dostęp do progów w wyższych pozycjach. Takie rozwiązanie nie pozostaje bez wpływu na brzmienie gitary i z tego powodu częściej jest stosowane w gitarach elektro-akustycznych z nylonowymi strunami.

Elektro-akustyczna gitara klasyczna
Termin ten, często w skrócie brzmiący po prostu „elektro-klasyk”, określa dwa odrębne typy gitar. Pierwszy typ to standardowa gitara klasyczna z wmontowanym przetwornikiem i przedwzmacniaczem. Jest ona używana przez gitarzystów klasycznych, którzy podczas koncertów potrzebują, aby brzmienie ich instrumentów mogło być wzmocnione przez system nagłośnieniowy.

Drugi typ elektro-klasyków został stworzony z myślą o gitarzystach, którzy nie wykonują muzyki klasycznej, ale chcą grać na strunach nylonowych. Gitary tego typu niektóre elementy mają zapożyczone od gitar elektrycznych, np. cieńszy gryf, zaokrągloną podstrunnicę, płytsze pudło rezonansowe; gitary przypominają z wyglądu konstrukcje typu solid body lub semi-solid body. Często montuje się w nich przetworniki MIDI, które dają dodatkowe i właściwie nieograniczone możliwości brzmieniowe. Liderem wśród producentów tego typu gitar jest firma Godin.